Халықтың әлеуметтік осал топтарын азық-түлікпен қолдаудың әлемдік тәжірибесі

28.02.2024

Геосаяси шиеленістер, әскери қақтығыстар, санкциялық жүктемелер жеткізілімдердің үзілуіне және бүкіл әлем бойынша энергия мен азық-түлік бағасының өсуіне әкелді. Сонымен, Ресей мен Украина арасындағы әскери қақтығыстан бастап әлемнің 142 елінде инфляцияның жаһандық өсуі байқалды, осылайша өмірлік маңызды тауарлар бағасының өсуіне түрткі болды.


Азық-түлік бағасы өткен жылдар бойы өсті, бірақ әскери қақтығыстан бастап бағаның өсуі тарихи максимумға дейін жеделдеп, 40% өсті. Өздеріңіз білетіндей, 36 мемлекет Ресей мен Украинада қажетті бидайдың жартысынан көбін сатып алады.

Негізгі азық-түлік бағасының күрт өсуі және тауарлардың жетіспеушілігі миллиондаған адамдарды кедейлікке ұшыратады. Дүниежүзілік банктің бағалауы бойынша, азық-түлік бағасының 1% өсуі кезінде 10 миллион адам өте кедейлік жағдайында болады. БҰҰ-ның болжамы бойынша, жақын арада әлемнің 50 елінде 181 миллион адам азық-түлік дағдарысына тап болады.

Азық-түлік бағасының өсуі Қазақстанды да айналып өткен жоқ, сондықтан ҚР Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес 2023 жылы азық-түлік тауарларының бағасы 10,4% өсті. Бұл жағдай, ең алдымен, халықтың осал топтарына теріс әсер етеді. Сондықтан Қазақстанға аз қамтылған азаматтарды азық-түлікпен қамтамасыз етудегі кейбір елдердің тәжірибесін талдау орынды.

Эстониядағы азық-түлік көмегі
Эстонияда балалары бар отбасыларға қаржылай қолдаудан басқа, азық-түлік көмегі көрсетіледі. Сонымен, 2011 жылы құрылған Эстония азық-түлік Банкі (Eesti Toidupank) жергілікті өзін-өзі басқару органдары жасаған тізімдер негізінде қайырымдылық және сатып алынған азық-түлік көмегін бөледі. Мәселен, Эстонияда 100 мыңнан астам адам күнделікті тамақтануда қиындықтарға тап болады, оның 20 мыңға жуығы балалар. Сонымен қатар, апта сайын дүкендерде, қоймаларда, зауыттарда және көтерме базаларда жоғары сапалы азық-түлік өнімдерін сату мүмкін емес. Сонымен, Эстония азық-түлік Банкі дүкендер мен көтерме қоймалардан сату мерзімі аяқталатын өнімдерді алады және еріктілердің көмегімен мұқтаж жандарға азық-түлік таратады.

Азық-түлік көмегіне мұқтаждығын жергілікті өзін-өзі басқарудың әлеуметтік қызметкері анықтаған, экономикалық жағдайы қиын адам немесе отбасы мүшелері (ата-анасы/қамқоршысы және сол тұрғын үйде тұратын балалар) құқылы. Эстония азық-түлік Банкінің қызметі қоғамдағы қалдықтарды азайтуға ықпал етеді, өйткені жойылатын көптеген өнімдер адамдарға қажет.

АҚШ-тағы азық-түлік көмегі
АҚШ-та жеңілдікті негізде азық-түлікпен қамтамасыз ету арқылы кедейлерді қолдаудың дамыған жүйесі бар. Сонымен, американдық қосымша тамақтануға Көмек бағдарламасы (Supplemental Nutrition Assistance Program, бұдан әрі - SNAP) - азаматтардың қорғалмаған санаттарына 1930 жылдардан бастап жеңілдікті азық-түлік сатып алуға мүмкіндік беретін ең ірі әлеуметтік бағдарлама.

SNAP бағдарламасын АҚШ ауыл шаруашылығы министрлігі қадағалайды, ол жыл сайын федералды бюджеттен АҚШ-тың 42 миллион аз қамтылған тұрғындарын қолдауға шамамен 100 миллиард АҚШ долларын жұмсайды.

SNAP бағдарламасына сәйкес, аз қамтылған дебеттік карталарға ай сайын белгілі бір ақша түседі (орташа есеппен 150 АҚШ доллары), оны тек азық-түлікке жұмсауға болады (ақша тамақ пен алкогольге қолданылмайды).

Көмек алу үшін үй шаруашылықтары, ең алдымен, табыс деңгейі бойынша белгілі бір критерийлерге сәйкес келуі керек, яғни бұл бағдарлама бойынша көмек тек атаулы (табыс деңгейі мен отбасының қолда бар күнкөрісін тексерумен) болып табылады.


Германиядағы азық-түлік көмегі
ЕО-ның көптеген елдерінде қайырымдылық ұйымдары азық-түлік көмегін көрсетеді. Сонымен, Германияда 1993 жылдан бастап Tafel  қайырымдылық ұйымы бар, оның қызметі кедейлер мен босқындарға көмектесуге бағытталған, оның көмегін 1,5 миллионнан астам адам пайдаланады.

Tafel көмектің екі түрін ұсынады (минималды бағамен және ақысыз). Тауарларды ең төменгі бағамен сату тауарларды өнімнің бастапқы құнының 10-30% деңгейінде сатуды көздейді. Ең арзаны - тез бұзылатын тағамдар, мысалы, сүт және сүт өнімдері, нан өнімдері. Tafel-де қызмет көрсету үшін оған мүдделі адамдар материалдық жағдай туралы анықтама ұсынады.

Барлық өнімдер санитарлық нормаларға сәйкес келеді, өнімдердің жарамдылық мерзімі бір күннен кейін аяқталатынын айта кету керек. Бұл жүйе күні бойы сатылмаған нәрсені жүзеге асырады: жемістер мен көкөністер, эстетикалық ақаулары бар қаптамалар немесе кез-келген өнімнің артық мөлшері.

Франциядағы азық-түлік көмегі
2016 жылдан бастап Францияда заң шығарушы деңгейде бөлшек саудагерлерді жарамдылық мерзімі өткен өнімдерді қайырымдылық ұйымдарына беруге міндеттейді. Әйтпесе, үлкен айыппұл салынуы мүмкін. Жарамдылық мерзімі өткен өнімді жеуге болатындығын атап өткен жөн, өйткені ЕО бірыңғай стандартына сәйкес қаптамада екі күн бар. Бірінші күн өнімнің қашан сатылатынын көрсетеді, екінші күн оны жеген жөн дегенді білдіреді. Бірақ екінші күннен кейін өнім аз уақыт ішінде тұтынуға да жарамды.

Әлеуметтік осал азық-түлікті қолдаудың әлемдік тәжірибесіне сүйене отырып, ұсынылады:
  • Енгізіліп жатқан «азаматтың әлеуметтік әмиянының» негізінде әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының (ӘМАТ) тізбесіне кіретін азық-түлік өнімдерін сатып алуға ақшалай қаражат беру құралы енгізілсін. Бұл ретте ақшалай қаражатты мақсатты пайдалану мәселесін пысықтау маңызды, өйткені көмек алушылардың ақшаны қолма-қол ақшаға айналдыру мүмкіндігі үшін бөлшек саудагерлермен сөз байласу мүмкіндігі бар. Ақшалай қаражатты цифрландыру (оның ішінде «Цифрлық теңге» мүмкіндіктерін пайдалануға болады) немесе кедейлерге арналған тауарларды арнайы таңбалау бұл мәселені шешуі мүмкін. Бұл мәселе әлеуметтік-экономикалық әсерді есептеу үшін қосымша талдауды қажет етеді.
  • Қайырымдылық ұйымдарын бенефициарларды іздеуге, әлеуметтік осал санаттарға арналған азық-түлік өнімдерін сатып алуға және таратуға белсенді тарту.
  • Жарамдылық мерзімі өтіп кеткен немесе елдің аз қамтылған азаматтары үшін шамалы ақаулары бар азық-түлікті өтеусіз беру үшін өндірушілер мен бөлшек саудагерлер үшін ынталандыруды әзірлеу.
  • Елдің әлеуметтік осал азаматтары арасында одан әрі бөлу үшін шағын фермерлерден азық-түлік сатып алуды жүзеге асыру.
  • Уәкілетті мемлекеттік органдарға көмек, оның атаулылығы мен дұрыстығы талап етілетін басым санаттағы азаматтарды (бірінші кезекте әлеуметтік осал азаматтардың ішінен) айқындау мәселелеріне назар аудару ұсынылады.




Қарау саны: 308
Сақталған: 16.04.2024






... күте тұрыңыз

Хорошая погода, не так ли?

Таратылымға жазылу


Операция сәтті аяқталды.



ҚАТЕ!