Тұрақты экономикалық қалпына келтіру мүмкіндіктері

25.09.2020

Тұрақты экономикалық қалпына келтіру мүмкіндіктері

ЭЫДҰ «Жасылды қалпына келтіру: жұмыс орындары, кіріс және өсу» талдамалық жазбасын ұсынады.

Құжат елдердің COVID-19 пандемиясынан кейін жасыл және инклюзивті экономикалық қалпына келтіру мүмкіндіктерін қалай құруға болатындығы туралы. 

COVID-19 экологиялық салдары

1. Өнеркәсіптік қызмет, жер үсті көлігі және әуе көлігі өз қызметтерін бірнеше айға тоқтату себебінен ауаның ластануы уақытша төмендеді. Алайда, кейбір мемлекеттердің мысалында атмосфераның қайтадан жоғары деңгейде газдануына туралы белгілі болды. 

2. Экономикалық белсенділіктің төмендеуі бірқатар су жолдары мен жағалау аймақтарындағы су сапасының жақсаруына әкелді. Бірқатар елдер мен аймақтар судың қатты бөлшектері мен басқа да ластаушы заттардың концентрациясының төмендегенін хабарлады. Алайда, бұл уақытша құбылыс. Экономикалық қызмет қалпына келтірілгеннен кейін табиғи резервуарлардың ластануы артты. 

3. Пандемия нәтижесінде қалдықтарды басқару проблемалары едәуір өсті. Үкімет медициналық қалдықтардың едәуір өсуіне (негізінен бір реттік жеке қорғаныс құралдарына байланысты), бір реттік қолданыстағы пластмассаларға (тамақ өнімдері, тамақ өнімдерін жеткізу, дәрі-дәрмектер үшін) сұраныстың артуына, сондай-ақ қайта өңдеу қуаттылығының төмендеуіне және қайта өңделген пластиктің нарықтық бағасының құлдырауына тап болады. Осыған байланысты, тұрғындардың бетперделеерді көп қолданылуына орай қалдықтармен  байланысты  күрделі проблемалар туындады.

4. COVID-19 - мен қатар басқа да қауіпті қоздырғыштар-Эбола, АИТВ, денге, SARS, MERS, Зика, Батыс Ніл вирусы күшейе түсті. 

5. Ауылдық жерлерде өмір сүру деңгейінің қиындауына және мониторинг пен құқық қолдану мүмкіндіктерінің төмендеуіне байланысты кейбір елдерде браконьерлік пен ресурстарды заңсыз өндірудің өсуі байқалады.

ЕО жасыл келісімі: пандемиядан кейін қалпына келтіру

Еуропалық комиссия 2019 жылдың соңында «Еуропалық жасыл курс»ты ұлғайтудың жаңа стратегиясын ұсынды.  Оның мақсаты - 2050 жылға қарай экономиканы парниктік шығарындыларсыз құру және ресурстарды пайдалана отырып, экономикалық өсудің өзара байланысын азайту.

«Еуропалық жасыл келісім» ЕО-ның COVID-19 пандемиясынан кейін экономикалық қалпына келтіруді ынталандыру стратегиясының негізі болып табылады, атап айтқанда Next Generation EU, ЕО арқылы қалпына келтіру құралы, құны 750 миллиард еуро. 

«Еуропалық жасыл курстың» мақсаттарына қол жеткізуде экономиканың барлық секторларының әрекет етуін талап етеді, келесілерді қоса алғанда:
  • жаңартылатын энергия көздері (ЖЭК), әсіресе жел және күн жобалары есебінен энергетикалық секторды көміртексіздендіру және таза сутегі экономикасын бастау;
  • экологиялық таза технологияларға инвестиция салу;
  • саладағы инновацияларды қолдау;
  • көліктің таза, арзан және пайдалы түрлерін енгізу;
  • ғимараттардың энергия тиімділігін арттыру және тұйық циклді экономиканы қолдау;
  • әлемдік экологиялық стандарттарды жақсарту үшін халықаралық әріптестермен жұмыс.

Жасыл желекті қалпына келтіруде жұмыс орындарын құру

Әр түрлі «жасыл» салалар мен қызмет түрлері жұмыс орындарын құрудың айтарлықтай перспективаларын ұсынады. ЖЭК, әсіресе күн фотоэлементтері, қазбалы отын өндіруге қарағанда, инвестициялар мен энергияның бірлігіне  адамды көбірек жалдауға мүмкіндік береді. 2050 жылға қарай ЖЭК-те 40 миллионнан астам адам жұмыс істей алады, ал энергетика секторындағы жалпы жұмыспен қамту шамамен бүгінгі күндегі  58 миллионға қарағанда 2050 жылға қарай 100 миллионға жетуі мүмкін. Энергиялық тиімділікте жаңа жұмыс орындарын құру әлеуеті жылына 2,5 млн. дейін деп бағаланады.

АҚШ-тағы экожүйені қалпына келтіру жыл сайын 126 мың жұмысшыны тікелей жұмыспен қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, органикалық ауыл шаруашылығының жұмыс орындарын құру әлеуеті бар. Бірқатар зерттеулер көрсеткендей, органикалық фермаларда бір гектарға кететін жұмыс күшіне деген қажеттілік, олардың дәстүрлі әріптестеріне қарағанда, жоғары, өйткені олардың өндірістік қызметі көп еңбекті қажет етеді.

Қалпына келтіруді тұрақты қаржыландыру

  • Үкіметте жасыл қалпына келтіруді қолдауға кемінде 312 млрд.АҚШ долларын бөлінді. ЕО ұсынған шаралардың толық пакетін ескере отырып, бұл көрсеткіш 1 трл.АҚШ долларынан асады.  Осы уақытқа дейін қазба отындары сияқты экономикалық қалпына келтірудің төменгі тұрақты факторларына көбірек ресурстар бөлінді. 
  • 2020 жылғы шілдеде қабылданған Оңтүстік Кореяның жаңа жасыл бағыты 659 мың жұмыс орнын құру және экономикалық дағдарысты еңсеруде елге көмек көрсету жөніндегі кең ұлттық стратегияның бір бөлігі болып табылады. Оңтүстік Корея ЖЭК қуатын 2019 жылғы  12,7 ГВт-тан 2025 жылға қарай  42,7 ГВт-қа дейін  арттыру үшін 2020-2025 жылдары шамамен 61 млрд АҚШ долларын бөледі және экологиялық таза көлік құралдары паркіне 1,33 млн. АҚШ долларын бөледі.

Талдамалық жазбамен келесі сілтеме бойынша танысуға болады

Жасылды қалпына келтіру индикаторлары

 

Экологиялық нәтижелерді ынталандыру жөніндегі шаралардың әсеріне мониторинг жүргізу мақсатында ЭЫДҰ негізгі 13 экологиялық индикатордан тұратын тізімді айқындады:

 

1 -кесте. Жасыл қалпына келтірудің экологиялық көрсеткіштері

 

Қорытынды индикаторлар

Саяси көрсеткіштер

Ахуал

1. көміртегі сыйымдылығы

2. энергия тұтыну құрылымындағы жаңартылатын энергия көздері

3. көміртектің тиімді нормалары

4. қазбалы отынды қолдау

Биоалуантүрлілік

5. жер бедерінің өзгеруі

6. күзетілетін аумақтар

7. биоалуантүрліліктің экономикалық құралдары

Басқа экологиялық аспектілер

8. Ауа ластануының әсері

9. материалдың өнімділігі

10. су стрессі

11. зерттеулер және әзірлемелер

12. экологиялық салық түсімдері

13.  дамуға ресми экологиялық көмек


1. 2000 жылдан бастап ЭЫДҰ елдері мен негізгі әріптестердің көміртегі сыйымдылығы төмендеді, бұл СО2 шығарындыларының, нақты ЖІӨ-ге қарағанда, баяу өсетіндігін көрсетеді. Алайда, CO2 жаһандық шығарындылар өсуді жалғастыруда, CO2 және экономикалық өсу арасындағы байланыс 2015 жылғы Париж келісімінің мақсаттарына жету үшін жеткіліксіз;

 

2. ЭЫДҰ-ның бірнеше елі жаңартылатын энергия көздерін (ЖЭК) пайдалану көлемін арттырғанына қарамастан, соңғы екі онжылдықта жалпы үлес аздап өсті. ЖЭК өсуі негізінен электр энергетикада мемлекеттік қолдаудың арқасында орын алды.

 

3. Көміртектің ағымдағы бағасы компаниялар үшін болашақта салдарын азайтуда шығындарды азайту үшін жеткілікті экономикалық ынталандыруды қамтамасыз етпейді. Олар сондай-ақ климаттық тәуекелдерді ескеретін және экономикалық өсуді қолдайтын инвестициялар үшін ынталандыруды қамтамасыз етпейді.

 

4. Қазба отынын өндіру мен тұтынуды қолдау ЭЫДҰ мен әріптес елдердің көпшілігінде бұрынғысынша басым болып отыр. Энергия тасымалдаушылар арасында мұнай одан кейін табиғи газ, электр және көмір қолдаудың (шамамен 75%)ең үлкен құрамдас бөлігі болып қала береді.  Қазіргі уақытта ЭЫДҰ мен әріптес елдерде қазба отынын қолдайтын 1200-ге жуық мемлекеттік бағдарлама жұмыс істейді. Бұл қолдау шаралары климаттың өзгеруінің салдарын азайтуға бағытталған жаһандық күш-жігерге нұқсан келтіреді.

 

5. Табиғи және жартылай табиғи аумақтардың жоғалуы СО2 шығарылуына ықпал етеді және тіршілік ету ортасының бөлінуі мен жоғалуына байланысты биоалуантүрлілікке қысым жасайды.


1- сурет. 1992-2018 жылдардағы табиғи және жартылай табиғи аумақтардың шығындары.


Сонымен қатар, шөлді аймақтарда шамалы өзгерістер пайыздық тұрғыдан маңызды болуы мүмкін; және керісінше, орман жамылғысы күшті аймақтарда өте үлкен табиғи жер шығындары қарапайым болып көрінуі мүмкін. 


6. Қорғалатын аумақтардың мөлшері көптеген елдерде өсуде. ЭЫДҰ елдерінде олар 2000 жылғы тиісінше 10% және 2% - бен салыстырғанда орташа алғанда құрлық ауданының 16% - ын және теңіз аумақтарының 20%-ын алады. 


7. 2020 жылы ЭЫДҰ-ның 41 елінде және негізгі әріптес елдерде биоалуантүрлілікке байланысты 458 экономикалық құрал жұмыс істейді, олардың 30% - ы ұлтаралық деңгейде. 2000 жылы 36 елде белсенді құралдар болды және олардың саны 20% - ға аз болды.


8. Ауаның ластану әсерінің төмендеуіне қарамастан (PM2,5), ЭЫДҰ көптеген елдерінің халқы әлі де PM2,5 зиянды деңгейлеріне созылмалы түрде ұшырайды. PM2,5-тің ең жоғары деңгейі Сахарада, Таяу Шығыста, Үндістанда және ҚХР-да байқалады, бұл мәселе ЭЫДҰ елдерінде, әсіресе қалаларда маңызды. ЭЫДҰ-ның үш елінің бірінен кемі мкг/м3 текше метріне 10 микрограмм деңгейінде PM2,5 орташа жылдық әсеріне қатысты ауа сапасы бойынша ДДҰ нормаларына сәйкес келеді. Тіпті бұл мән "қауіпсіз" деңгей емес және жүрек және тыныс алу аурулары қаупінің жоғарылауымен байланысты.


9. Энергетикалық емес материалдардың өнімділігі ЭЫДҰ елдерінің көпшілігінде жақсаруда, ал негізгі әріптес елдерде ол төмен күйінде қалып отыр. 2018 жылы ЭЫДҰ елдері пайдаланылатын энергетикалық емес материалдардың тоннасына шамамен 4 мың АҚШ долларын (ЖІӨ-ге қайта есептегенде) табыс алды. Бұл негізгі серіктес елдер шығарған құннан төрт есе көп (тоннасына 900 доллар).


10. ЭЫДҰ елдерінің көпшілігі тұщы судың жетіспеушілігінің маусымдық немесе жергілікті қиындықтарға тап болады. ЭЫДҰ елдерінің үштен бірінен астамында тұщы су ресурстары қалыпты деңгейден орташа деңгейге дейін күйзелісті бастан кешуде. Кейбір елдерде су ресурстары мол, ал халықтың тығыздығы төмен болып келеді. Олардың кейбіреулері су тапшылығы экономикалық дамуды тежейтін кең құрғақ немесе жартылай құрғақ жерлерге ие. Мұндай жағдайларда коммуналдық сумен жабдықтау басқа су көздеріне (мысалы, тұзсыздандырылған теңіз суы немесе жаңартылмайтын жер асты сулары) сүйенуі керек.


11. Инновациялар экологиялық мақсаттарға аз шығынмен қол жеткізуге және бизнес үшін жаңа мүмкіндіктер мен жаңа нарықтар ашуға көмектеседі. 2000 жылдан бастап көптеген елдерде ғылыми зерттеулер мен әзірлемелерге арналған мемлекеттік бюджеттер ұлғайды. Алайда, экологиялық мақсаттарға бөлінетін сома жалпы ЭЫДҰ бойынша осы үлестің өзгеруінде елдер арасында үлкен айырмашылықтармен салыстырмалы түрде тұрақты болып қалды.


12. Жалпы алғанда, қоршаған ортаға байланысты салық түсімдерінің үлесі (ERTR) ЭЫДҰ елдерінде төмендеп, 2000-шы жылдардың басындағы 6% - бен салыстырғанда 2018 жылы жалпы салық түсімдерінің 5,3% - ын құрады. ERTR сонымен бірге ЖІӨ-ге қатысты төмендейді және 2018 жылы ЖІӨ-нің 1,5% - на дейін төмендеді.

 Табыстың негізгі бөлігі энергияға (71%), атап айтқанда мотор отыны мен көлікке (26%) салық салудан түседі, ал ластану мен ресурстарға салынатын салық базасы кіріс алуда екінші дәрежелі рөл атқарады.


13. Даму мақсатындағы ресми көмек (ДРК) мемлекет қаржыландыратын халықаралық инвестициялардың маңызды көзі болып табылады. ЭЫДҰ Дамуға жәрдемдесу комитетінің (OECD-DAC) мүшелері даму мақсатында жаһандық көмектің 95% - на дейін ұсынады. Рио-де-Жанейро конвенциясына сәйкес биоалуантүрлілік, климаттың өзгеруі және шөлейттену проблемаларын шешуге арналған қоршаған ортаны қорғау мақсаттарына арналған ДРК көлемі 2010 жылдан бастап ұлғаюда. 


Талдамалық жазбамен келесі сілтеме бойынша танысуға болады

http://www.oecd.org/coronavirus/policy-responses/making-the-green-recovery-work-for-jobs-income-and-growth-a505f3e7/



Қарау саны: 1498
Сақталған: 29.09.2020




Таратылымға жазылу

Сайттың саясаты
Сайт материалдарымен жұмыс жасаған кезде дереккөзге міндетті түрде гиперсілтеме жасай отырып, мәтінді пайдалануға рұқсат беріледі. Сайттың редакциясы мақалалар авторларының пікірімен әрқашан келісе бермейді.


     



©2020 Барлық құқықтар сақталған.




... күте тұрыңыз

Хорошая погода, не так ли?

Таратылымға жазылу


Операция сәтті аяқталды.



ҚАТЕ!